Metodoloji

Veri kaynağı

Rakamlar, T.C. Sayıştay Başkanlığı'nın her yıl yayımladığı belediye denetim raporlarındaki bilanço ve faaliyet sonuçları tablolarından otomatik olarak çıkarılır. Hiçbir rakam elle girilmez; her tablo satırının yanındaki "Sayıştay raporu" linki ilgili raporun sayfasına götürür, rakamlar oradan birebir doğrulanabilir.

Kapsam

Borç rakamları, belediye tüzel kişiliğini ve ona bağlı su-kanalizasyon ve ulaşım idarelerini (İSKİ, EGO, İETT gibi) birlikte kapsar — "toplam borç" ve kişi başına borç bu ikisini toplar (konsolidasyon ayrıntısı aşağıda). Belediyenin ticari şirketleri ise dahil değildir; şirket borçları bu tablolarda görünmez. Gelir, gider ve borç/gelir oranı ise yalnız belediyenin kendi rakamlarıyla verilir (gelir konsolide edilemez; aşağıda). Bağlı idare ve şirketlerin ağırlığı şehirden şehre değiştiğinden, karşılaştırmalarda bu sınır akılda tutulmalıdır.

Hangi tablo, ne anlatır?

• Borç = tüm mali borçlar + faaliyet borçları. Bilançonun pasif tarafından şu gruplar toplanır: mali borçlar (banka kredileri, tahvil/bono, kamu idarelerine ve dış mali borçlar — hesap grupları 30/31/40/41), faaliyet borçları (bütçe emanetleri / satıcılar — grup 32) ve vadesi geçmiş/yapılandırılmış vergi-SGK (368). Hariç: karşılıklar (kıdem tazminatı tahmini), tutulan depozito-teminatlar, cari dönem ödenecek vergi/SGK ve gelecek aylara ait gelirler — bunlar "borçlanma" değildir. Bu tanım IMF/GFS'in brüt mali borç kavramına denktir; yalnız banka kredisi + emanet sayan dar tanımdan farkı, tahvil ihraç eden ve dış kredi kullanan büyük belediyelerde büyüktür (örn. tahviller ve dış krediler). Toplam yabancı kaynak: müşteri depozitoları, karşılıklar (kıdem tazminatı) ve cari dönem ödenecek vergi/SGK dahil edilince bilançonun tüm borç tarafı çıkar — kamuoyunda ve haberlerde sıkça anılan daha yüksek rakam budur. Bu tutar şehir sayfasındaki "Toplam borç" kartının açıklamasında ayrıca verilir; ama "borç" başlığı altında bunları saymayız, çünkü depozito iade edilecek paradır, karşılık tahmindir.
• Bağlı idareler ve konsolidasyon. Su-kanalizasyon (İSKİ, ASKİ…) ve ulaşım (İETT, EGO, ESHOT) idareleri ayrı tüzel kişiliktir; ayrı denetlenir. Borç konsolide edilebilir (ayrı yükümlülüklerdir; belediye ile bağlı idare arasındaki iç borç ölçüldü, ihmal edilebilir): şehir sayfasındaki "Toplam borç" ve "kişi başına borç" belediye + bağlı idareleri birlikte gösterir. Gelir/gider konsolide edilemez: belediye bağlı idareye para aktarır; bu, belediyede gider, idarede gelir olarak iki kez görünür ve yayımlanan tablolar karşı tarafı adlandırmadığından netlenemez. Bu yüzden gelir gerektiren karşılaştırmalar (borç/gelir oranı) yalnız belediyenin kendi rakamlarıyla yapılır; kişi başına borç ise konsolidedir. Bağlı idare verisini Sayıştay her yıl denetlemediğinden bazı yıllar/şehirlerde yalnız belediye alınır.
• Gelir ve gider, faaliyet sonuçları tablosundan gelir — muhasebe (tahakkuk) bazlıdır, bütçe gerçekleşmesi değildir. Amortisman ve değer/miktar değişimleri gibi nakit dışı kalemler içerir; "100 lira" kırılımlarında bu kalemler "(nakit değil)" diye işaretlenir.
• Nakit dışı uyarısı: "Değer ve miktar değişimleri" kalemi (600/630-11 — yeniden değerleme, enflasyon düzeltmesi, kur farkı gibi tek seferlik değerleme farkları) bir yılın gelir ya da gider toplamının %10'unu aşarsa, ilgili kartta ve grafik dipnotunda tutarıyla belirtilir. Kural mekaniktir: aynı eşik her belediyeye, gelir ve gidere aynı biçimde uygulanır; rakamın kendisine dokunulmaz. Amortisman ve karşılıklar gibi süreklilik gösteren nakit dışı kalemler için ayrıca uyarı verilmez — bunlar her idarede her yıl bulunur; genel not grafik altında, kalem kalem dökümü dağılım tablosundadır.
• Kalem adları sayfada sade Türkçeyle verilir; resmî adı her satırın altında yazar.

Tutarlar ve enflasyon

• Tutarlar varsayılan olarak nominaldir (her yılın günün parasıyla). Grafikteki "… fiyatlarıyla" görünümü (… = en güncel veri yılı), tutarları TÜİK TÜFE yıllık (Aralık-Aralık) değişim oranlarından kurulan endeksle o yılın fiyatlarına çevirir; böylece farklı yılların değerleri ortak bir alım gücüyle, enflasyondan arındırılmış karşılaştırılabilir. Borç gibi yıl sonu değerleri için Aralık endeksi kullanılır. Önemli: buradaki taban, takvim günü değil verinin en güncel yılıdır; Sayıştay raporları bir yıl geriden yayımlandığından bu yıl, içinde bulunduğunuz yıldan geride olabilir — yani "… fiyatlarıyla" değerler, bugünkü alım gücünün biraz altını gösterir. Tablolardaki rakamlar her zaman kaynaktaki nominal değerlerdir.
• 2024'ten itibaren kamu muhasebesinin kendisi enflasyon düzeltmesi uygular (faaliyet tablolarındaki "değer ve miktar değişimleri" kalemleri bundandır); 2024 öncesi/sonrası karşılaştırmalarında bu kırılma dikkate alınmalıdır.
• "Kişi başına" değerler yalnızca aritmetiktir: tutar ÷ il nüfusu (TÜİK ADNKS). 2014'ten beri büyükşehir belediyesi sınırı il sınırına eşit olduğundan il nüfusu doğru paydadır. Nüfus değerleri TÜİK portalı otomatik erişime kapalı olduğundan Wikipedia'nın yıl bazlı ADNKS derlemeleri üzerinden aktarılır ve TÜİK bültenlerinde açıklanan kontrol değerleriyle doğrulanır; uyuşmazlıkta derleme durur.

Eksik yıllar ve güncellik

Sayıştay, bir mali yılın denetim raporlarını ertesi yılın sonbaharında yayımlar. Bu yüzden sitedeki en güncel yıl her zaman bir önceki mali yıldır; yeni raporlar yayımlandıkça site güncellenir.

Sayıştay her belediyeyi her yıl denetlememiştir; raporu olmayan yıllar tablolarda "—" olarak görünür, grafiklerde boş bırakılır (örn. 2023 depreminden etkilenen illerin 2022 raporları yayımlanmamıştır). Raporu olup da tablosu güvenilir okunamayan yıllar da gösterilmez — yanlış rakam yayımlamaktansa boşluk tercih edilir.

Doğrulama

Veri boru hattında her derlemede çapraz kontroller çalışır: çıkarılan tutarlar bilinen örneklerle karşılaştırılır, gerçekçilik eşiğinin altında kalan çıkarımlar (tablo düzeni değişen raporlar) atılır, nüfus ve TÜFE serileri resmî bültenlerde açıklanan kontrol değerleriyle doğrulanır; uyuşmazlıkta derleme durur.

İlkeler

Bütçe Atlası yorum, sıralama puanı veya başarı/başarısızlık etiketi üretmez. Veriyi olduğu gibi, bağlamıyla ve kaynağıyla sunar.

Veri kullanımı ve lisans

Bu sitedeki rakamlar, T.C. Sayıştay Başkanlığı'nın kamuya açık denetim raporlarından derlenmiştir; kaynak her satırda linklidir. Derlenen veri kümeleri ve grafikler Creative Commons Atıf 4.0 (CC BY 4.0) ile sunulur: kaynak göstererek (Bütçe Atlası ve Sayıştay) serbestçe kullanabilir, paylaşabilir ve uyarlayabilirsiniz — ticari kullanım dahil. Atıf için örnek: “Kaynak: Bütçe Atlası (butceatlasi.com), Sayıştay denetim raporlarından derlenmiştir.” Ham kaynak belgelerin (Sayıştay raporları) hakları kendi sahiplerine aittir.